Hương vị quê nhà: Mắm cá lài bay

Trong đám tiệc và bữa cơm hàng ngày của cư dân Ba Tri có một món mắm đặc sản  hương thơm, vị đậm, đó là mắm cá lài bay.

Gọi là cá lài bay, bởi cá có thể phóng xa trên mặt nước từ  0,3 - 0,5 m. Cá thuộc họ cá lòng tong, nên ở một số miệt vườn nước ngọt khác, loại cá nầy còn có tên gọi là cá lòng tong bay. Tuy cùng họ cá lòng tong bay, nhưng cá lài bay ở Ba Tri thịt mềm hơn và ngọt hơn. Ở các kênh thủy lợi ngọt huyện Ba Tri, đâu đâu cũng có cá lài bay, nhưng nhiều nhất là ở các kênh 9A, 9B, kênh sườn, kênh tưới thuộc xã Mỹ Nhơn. Cá đẻ và sinh sống dưới kênh, quanh năm lúc nào cũng có cá nhưng nhiều nhất là đầu mùa mưa và vào lúc xạ lúa đông xuân, đây là thời điểm thu hoạch rộ cá lài bay. Cách bắt cá của cư dân Mỹ Nhơn là cất vó, kéo lưới, hoặc đặt bung nơi đường nước ra vào ruộng lúa.

Vào mùa vụ chỉ cần khoảng một tiếng đồng hồ kéo lưới là có thể thu  được 5-6 kg cá lài bay và một đêm đặt bung, sáng ra nhất lên một bung cũng khoảng 4 -5 kg. Cá lài bay được chế biến thành nhiều món ăn dân gian rất khoái khẩu: kho mẳn vắt chanh, phơi khô dành uống nước trà, lăn bột chiên giòn….; nhưng với lượng cá khá nhiều như vậy thì ở đây thì ngừơi ta nghĩ đến việc chế biến thành một món ăn thông dụng là làm mắm, để dành được lâu, mang ra bán ở chợ hoặc làm quà cho người thân ở phương xa…

Chị Huỳnh Thị Kim Quyên (thường gọi là Sáu Quyên)  ngụ ở ấp Nhơn Thuận, xã Mỹ Nhơn là một chủ "lò" mắm cá lài bay, hàng ngày chị bán mắm ở chợ Mỹ Nhơn cho biết: Cách làm mắm cá lài bay cũng như một số mắm cá khác là: cá tươi lặt đầu, nặn bỏ ruột và rửa thật sạch với nước trong. Cá rửa xong trải ra rổ cho ráo nước, sau đó đem đi ướp theo công thức: 3 chén cá, một chén muối. Cá ướp được một ngày sau, chắt bỏ nước ướp đó (không vắt), trộn tỏi, ớt, cho vào keo và nấu nước đường (đường cát ngon hơn đường thô) để nguội  rót vào keo, gài cá chìm dưới nước đường, thính vài ba hôm, thấy thịt cá đỏ hồng là mắm ngon, nếu thịt cá tái xanh, mắm sẽ hư. Lưu ý: cả qui trình làm mắm cá, không để ruồi bám vào, vì như vậy mắm sẽ có giòi, không ăn được.

Mắm cá lài bay, sau một tháng ủ có thể đem ra dùng. Để có món mắm cá lài bay ngon, nên trộn mắm với đu đủ mỏ vịt, một ít khóm cùng bột ngọt, đường, trải trên mặt vài lát ớt sừng đỏ tươi, sẽ có món mắm cá ngon, hấp dẫn. Mắm cá lài bay giống như mắm tép bạc đất, nhưng vị đậm đặc hơn do chứa nhiều đạm. Mắm cá lài bay ăn với cá lóc nướng trui, thịt heo quay, thịt heo ba chỉ luộc cùng với rau sống, khế chua, chuối chát, bún, ít món mắm cá nào sánh được.

Ở làng Mỹ Nhơn, Ba Tri, trong bàn tiệc đám giỗ, cưới, ngày tết đều không thiếu món mắm cá lài bay - hương vị đặc trưng quê nhà.

                                                                   L.T.N

Các tin cùng chuyên mục